Pwnc y Cwricwlwm Cenedlaethol – yr Ail Ryfel Byd

Mae Michael Jones, cyn gadeirydd yr NFU yn Sir Drefaldwyn a thad David Jones o Fferm Dyffryn, un o’r ffermydd Tir Gofal sy’n cynnig mynediad addysgol yn Sir Drefaldwyn, wedi bod yn ysgrifennu ei atgofion personol wrth iddo dyfu i fyny ar y fferm i’r gogledd i’r Drenewydd. Ar 2 Hydref 2008, fe wnaeth Michael a David gynnal ymweliad ar gyfer plant iau o Ysgol GG Yr Ystog. I ddechrau, disgrifiodd Michael Jones ei fywyd ar y fferm, ac roedd y plant wedi’u syfrdannu gan fanylion yr hyn y gwnaethant ei fwyta, yr ysgol, gwaith, y ffaith nad oedd teledu ganddynt, a’r defnydd o geffylau. Symudodd ymlaen i’w deimladau yn ystod y rhyfel – yn enwedig presenoldeb milwyr, rhwystrau ffyrdd, yr ofn o wneud rhywbeth na ddylech ei wneud, ond yn fwy na hyn, y teimlad o frys ac ymrwymiad a oedd wedi uno pawb yn yr ymgyrch. Aeth ymlaen i ddweud wrth y plant am y ddau Garcharor Rhyfel o’r Eidal a ddaeth i weithio ar eu fferm, a gwrthdrawiad trychinebus awyren ‘British Bomber’ mawr – Handley-Page Halifax – yn ystod storm ofnadwy ym mis Ionawr 1944, pan fu farw naw o awyrenwyr.

Yn ystod taith gerdded o amgylch y fferm, clywodd y plant sut yr oedd y fferm wedi newid, pwysleisiwyd hen nodweddion a datblygiadau diweddar – yn enwedig plannu’r coed – ac esboniwyd y rhain, fel bod y plant yn sylweddoli fod nifer o newidiadau wedi bod i ffermio a’r tirlun ers y rhyfel, ac roedd y rhan fwyaf o’r rhain oherwydd yr anghenion a ganfyddwyd gan lywodraeth y dydd. Mae’r teulu Jones wedi bod yn ffermio’r tir ers ychydig dros can mlynedd, ac mae ganddynt wybodaeth fanwl am y tir, y planhigion a’r anifeiliaid a’r patrymau bywyd yno.

Cafodd haf gwlyb 2008 ei arddangos wrth i ni redeg ar draws y caeau a thynnu esgidiau glaw o fynedfeydd mwdlyd. Esboniodd David Jones fod eleni wedi bod yn flwyddyn anodd ar gyfer y cnofilod bach – llygod, llygod dwr a llygod coch sy’n nythu yn y ddaear, ac ychydig o dan y ddaear. Mae canlyniadau hyn ar gyfer y tylluannod sy’n dibynnu arnynt yn cael eu teimlo hefyd – cyfeiriodd David at y bocsys Tylluanod Gwynion sydd wedi’u rhoi yn y coed.

Roedd yr athrawes, Elisabeth Farrington yn gwerthfawrogi manylder y profiad, a chyfeiriodd at y ffordd yr oedd y plant wedi cymryd sylw manwl o’r manylion a oedd yn dod yn fyw o’u hamgylch. Aeth y plant â delweddau lleol o’r fferm, er enghraifft y gwersyll Carcharorion Rhyfel a oedd yn arfer sefyll gyferbyn â Theatr Hafren – yn cynnwys weiren bigog a thyrau gwylio, y trenau’n llawn cynnyrch a gafodd eu cludo i’r dinasoedd ar leiniau sydd dim ond yn cael eu defnyddio gan ambell drên bob dydd erbyn hyn, ac atgofion personol Michael Jones, sy’n ystyried ei hun yn freintiedig am ei fod wedi gweld Winston Churchill yng Nghofentri yn ystod ei daith o amgylch y wlad ar ddiwedd y rhyfel yn 1945, a disgrifiodd ei weld yn mynd heibio yng nghefn car gyda sigâr a’r arwydd ‘V’ am fuddugoliaeth!